تبلیغات
حیوانات - علوم
علوم


  فصل 6 – مواد سازنده ی سنگ كره



  كانی ها :

به مواد جامدی كه بطور خالص از كره زمین بدست می آیند موجودات زنده در بوجود آمدن آنها دخالتی ندارند. كانی گویند. هر كانی از یك عنصر یا تركیب شیمیایی چند عنصر با هم بوجود می آید و یك یا چند كانی با هم، سنگ ها را تشكیل می دهند.

 

تاكنون بیش از 3000 نوع كانی، كه در ساختار سنگ كره زمین بكار رفته اند،‌شناسایی شده است. انسان برای بدست آوردن مواد خام مورد نیاز از صنایع مختلف،‌مصالح ساختمانی ،‌كودهای شیمیایی،‌داروسازی،‌جواهر سازی و ... از كانی ها استفاده می كند.
 



  فكر كنید :
1 – كدامیك از مواد زیر كانی هستند و كدامیك كانی نیستند؟

آب یخ نمك خوراكی نفت شیشه مروارید مغزمداد گچ جیوه طلا شكر الماس
  * *       * *   *   *
 


  تشكیل كانی ها:

نمك باقی مانده در ته ظرف و زنگ روی میخ آهنی دو نوع كانی هستند كه بر اثر تغییراتی كه در آب شور و میخ رخ داده است بوجود آمده اند.

مشاهده كنید :
1 – مقداری آب دریا یا چاه را در ظرفی بریزید، سپس ظروف آب را در محل گرمی قراردهید تا آب آن بخار شود. در ته ظرف چه می بینید؟
2- یك میخ آهنی را به مدت چند روز در یك محل مرطوب قراردهید،‌روی میخ چه می بینید؟

- در ته ظرف مقداری نمك رسوب می كند.
- روی میخ زنگ می زند.
 



  كانی های اولیه :

در زیر سنگ كره،‌لایه ای بسیار داغ و نرم به نام نرم كره وجود دارد. گاهی بر اثر عوامی مثل بالارفتن دما، مقداری از نرم كره ذوب می شود. به این مواد ذوب شده «ماگما» می گویند. ماگما پس از تشكیل شدن به سمت بالا صعود می كند و ممكن است راهی به سطح زمین بیابد یا داخل سنگ كره سرد شود. در اثر سرد شدن ماگما، كانی های اولیه بوجود می آیند. كوارتز، میكا و فلدسپات از كانی هایی هستند كه از انجماد مواد مذاب بوجود آمده اند. بنابراین ،‌از كانیهای اولیه محسوب می شوند.  



  كانی های ثانویه :

كانیهای اولیه چون در دمای زیادی تشكیل می شوند با شرایط سطح زمین سازگار نیستند و عواملی مانند آب و هوا،‌به سرعت روی آن ها اثر می گذارد و آن ها را خرد و تجزیه می كنند و به كانی های جدیدی كه با سطح زمین سازگارترند،‌تبدیل می كند . به همین جهت به آن ها كانی های ثانویه می گویند. كانیهای رسی از كانیهای ثانویه اند كه از تجزیه فلدسپات ها بوجود می آیند.  

بعضی از كانی های اولیه در آب حل می شوند. ممكن است برخی مواد حل شده دوباره با یكدیگر تركیب شوند یا به حد سیر شده برسند،‌و در آب ته نشین گردند و دسته ای دیگر از كانی های ثانویه مانند نمك خوراكی (هالیت)،‌ژیپس (گچ) و كلسیت را تشكیل می دهند. گروهی از كانی های ثانویه مانند گرافیت (مغز مداد) در اثر گرما و فشار زیادی كه تحمل كرده اند بوجود می آیند.

 


  شناسایی كانی ها:

كانی ها بسیار گوناگونند. برای شناسایی آن ها از برخی خواص فیزیكی و شیمیایی آنها استفاده می كنند.  



  شكل بلور :

از نظر علمی به اجسامی بلوری یا متبور گفته می شود كه ذرات تشكیل دهنده ی آنها با نظم و قاعده معینی در كنار هم قرار گرفته باشند. در مقابل اجسام متبلور، اجسام غیرمتبلور قرار دارند كه طرز قرارگرفتن ذرات در آن ها، تابع قاعده ی معینی نیست و ذرات بطور نامنظم در كنار هم قرار گرفته اند.

 

یكی از مشخصات كانی ها،‌شكل بلوری آنهاست. یعنی اتم های سازنده ی یك كانی به صورتی منظم پهلوی هم قرار می گیرند و جسمی با سطح های صاف ایجاد می كنند.

 


  سختی :

سختی كانی ها را می توان «مقاومت آن ها در برابر خراشیده شدن به وسیله سایر اجسام» تعریف كرد. بنابراین اگر دو كانی را روی هم بكشیم،‌آن كانی كه بتواند روی دیگری شیار یا خط بیندازد،‌سخت تر است.  



  رنگ :

كانی ها رنگ های متفاوتی دارند. حتی یك كانی ممكن است به علت داشتن مقدار ناچیزی ناخالصی به رنگ های متنوع دیده شود. با این حال،‌برخی كانی ها به كمك رنگ مشخصی كه دارند، شناسایی می شوند. برای مثال، گوگرد همیشه به رنگ زرد، ‌فیروزه همیشه به رنگ آبی فیروزه ای و گرافیك همیشه به رنگ سیاه است.
رنگ گرد كانی ها در تشخیص كانی ها مؤثرتر است. برای این كار ،‌كانی را روی جسمی كه سختی زیادی دارند می كشند پس از روی رنگ خطی كه برجای می گذارد نوع كانی را تشخیص می دهند.
 



  مشاهده كنید :
مقداری نمك خوراكی را روی شعله ی آتش بپاشید،‌رنگ شعله چه تغییری می كند؟

رنگ شعله زرد می شود كه نشانگر وجود سدیم در نمك طعام است.