تبلیغات
حیوانات - علوم
علوم

علوم دوم راهنمایی


  ادامه فصل سوم - موج های صوتی

یكی از ساده ترین راه ها برای برقراری ارتباط با دیگران صحبت كردن است. صدای ما توسط موج های صوتی به دیگران انتقال می یابد. هر صوتی دارای انرژی است و به صورت موج از چشمه ی صوت انتشار می یابد. موج های صوتی شبیه موج هایی است كه با فشردن و رها كردن حلقه های فنر در آن منتشر می شوند.
وقتی یك چشمه صوت،‌مثلاً تارهای صوتی در صخره انسان یا سیم ها یك تار،‌به نوسان در می آید. ذرات هوای مجاور خود را نیز وادار به نوسان می كند و این نوسان از یك ذره به ذره ی دیگر منتقل می شود تا سرانجام صدا از چشمه صوت به گوش ما برسد.
موج صوتی و تمام موج های دیگری كه از آن ها نام بردیم، مانند موج سطح آب یا موج فنر، برای انتشار به یك محیط مانند هوا، آب یا فنر نیاز دارند كه توسط ذره های آن محیط،‌منتشر می شوند. این گونه موج ها را امواج مكانیكی می نامند.
موج صوتی را باید توسط یك جسم مرتعش تولید كرد. به هر جسمی كه صوت تولید كند چشمه ی صورت می گوئیم. ضجره ی انسان یك چشمه ی صوت است و هر كس با عبور دادن هوا از حنجره ی خود، تارهای صوتی آن را به ارتعاش در می آورد. ارتعاش تارهای صوتی صوت را به وجود می آورد. در واقع ارتعاش تارهای صوتی،‌به مولكول های هوا انرژی منتقل می كند و موج صوتی تولید می شود.



  تفسیر كنید ص 47
اگر یك بلندگوی كوچك را زیر سرپوش شیشه ای قراردهیم و آن را به جریان برق وصل كنیم تا صدا تولید كند، سپس هوای زیر سرپوش را به وسیله ی تلمبه ی تخلیه به تدریج خارج كنیم. مشاهده می كنیم كه صدای بلندگو به تدریج كم می شود تا زمانی كه دیگر تقریباً صدایی را نمی شنویم . چرا؟

علت آن است كه صوت در خلاء منتشر می شود، اگر صدای ضعیفی گاهی شنیده شود از راه تماس بدنه بلندگو با كف پوش،‌یا میز یا چیز دیگر است.  



  فروصوت،‌ فرا صوت :

انسان می تواند موج های صوتی ای كه بسامد آن ها حدوداً بین 20 تا 20000 هرتز باشد را بشنود. یعنی برای آن كه صوتی روی گوش انسان اثرگذارد و شنیده شود، باید بسامد آن در این محدوده باشد. به این محدوده محدوده شنوایی انسان گفته می شود. به صوت هایی كه بسامد آن ها كم تر از 20 هرتز باشد فروصوت می گویند. فروصوت روی گوش انسان اثر شنوایی ندارد یعنی شنیده نمی شود. به صوت هایی كه بسامد آن ها از 20000 هرتز بیشتر باشد فراصوت گفته می شود. فراصوت نیز مانند فروصوت برای انسان قابل شنیدن نیست.
امروزه فراصوت و استفاده از آن در صنعت پزشكی اهمیت بسیار دارد و به خصوص در پزشكی، به علت آن كه فراصوت روی بافت های بدن انسان اثرهای تخریبی پرتوهای X را ندارد. بسیار مورد توجه است. به عنوان مثال از فراصوت برای بررسی جنین در بدن مادر و اطلاع از وضعیت و اطمینان از سلامتی آن استفاده می شود.

 

موج های فراصوت كه از ناحیه شكم به درون بدن فرستاده می شوند از مرزها و فصل مشترك بین بافت ها و اعضای داخلی بدن، بازتاب شده و پس از خروج از بدن وارد گیرنده می شود و در گیرنده به موج های الكتریكی تبدیل شده و روی صفحه ی نمایشگر، تصویری را به وجود می آورد كه در صورت لزوم،‌یك دستگاه چاپگر آن را چاپ می كند.
این عمل بسیار شبیه عمل عكس برداری با دوربین عكاسی است . موج های نورانی كه توسط نور افكن به صورت مشخص یا به موضوع عكس برداری می تابد. پس از بازتاب وارد دوربین شده و روی فیلم ، تصویر تشكیل می دهد.

 



  اطلاعات جمع آوری كنید: ص 48
1 – بعضی از حیوانات، بر خلاف انسان،‌قادر به شنیدن فراصوت و فرو صوت هستند. تحقیق كنید كه كدامیك از حیوانات فروصوت را می شنوند و كدامیك قادر به شنیدن فراصوت هستند.
2 – آیا حیواناتی را می شناسید كه از این صوت ها استفاده دیگری كنید؟

فراصوت : خفاش و گراز ماهی – فروصوت : اسب و حشراتی چون عنكبوت كه ده دقیقه قبل از وقوع زلزله امواج طولی را حس می كنند.
خفاش با ایجاد فراصوت و گوش دادن به بازتاب آن مانع را شناسایی می كند.
 



  موج های الكترومغناطیسی:

موج های رادیویی و موج های نورانی از یك نوع هستند و به آن موج های الكترومغناطیسی می گویند. موج های الكترومغناطیسی از بسامد بسیار بالا (طول موج بسیار كوتاه كه پرتوهای گاما نام دارند) تا بسامدهای بسیار كم (طول موج های بسیار بلند كه موج های رادیویی نام دارند) را شامل می شوند.
این موج ها نیز مانند موج های دیگری چون موج های صوتی، با خود انرژی حمل می كنند. می دانید كه خورشید منبع اصلی انرژی بر روی زمین است. این انرژی توسط امواج نوری كه خود نوعی موج الكترو مغناطیسی هستند از خورشید به زمین می رسد.
مومج های الكترومغناطیسی بر خلاف موج های صوتی، از خلاء نیز می گذرند. سرعت انتشار آن ها نسبت به سرعت انتشار موج های صوتی بسیار بیشتر است.
موج های الكترومغناطیسی را بر حسب بسامد كاربرد آن ها نامگذاری می كنند. به این گستره طیف موج های الكترومغناطیسی می گویند.

 



  اطلاعات جمع آوری كنید. ص 49
تحقیق كنید كه از پرتوهای :
الف) گاما
ب) ایكس
پ) فروسرخ
ت) رادار
چه استفاده هایی می شود؟

الف) از پرتو گاما در فیزیوتراپی و بمباران غده های سرطانی
ب) از پرتو ایكس در رادیو گرافی و رادیوسكوپی و عكس برداری از قطعات صنعتی جهت اطمینان از سالم بودن
پ) از فروسرخ به كمك دوربینهای فروسرخ (مادون قرمز) جهت شناسایی
ت) از پرتوهای رادار جهت ارتباط و شناسایی
 



  ارتباطات :

در قرن اخیر به علت پیشرفت علم و صنعت و ساخت و استفاده از وسیله های پیشرفته، فناوری ارتباطات پیشرفت فوق العاده ای كرده بطوری كه امروزه استفاده از تلفنهای معمولی و همراه كاری بسیار عادی شده است.
ارسال پیام ها تصویری از هر نقطه زمین به نقطه ی دیگر، توسط ماهواره ها به راحتی انجام می گیرد. آنتن های زمینی، پیام های تصویری را به ماهواره ارسال می كنند ماهواره این پیام ها را به آنتن هایی كه در ایستگاههای زمینی كه دو طرف دیگر زمین نصف شده است ارسال می كند.

 


  سؤالات متن فصل 3 : 1 – منظور از دوره چیست؟

مدت زمانی كه طول می كشد تا جسم یك نوسان كامل انجام دهد. (زمان رفت و برگشت)  



  2 – در امواج سطح آب آیا جهت ارتعاش عمود بر انتشار است یا هم جهت هستند؟

جهت ارتعاش عمود بر جهت انتشار است  



  3 – منظور از سرعت انتشار چیست؟ ویكای آن را بیان كنید.

مسافتی را كه موج درواحد زمان طی می كند ویكای آن متر بر ثانیه است  



  4 – موج چگونه انرژی را حمل می كند؟

موج با حركت خود انرژی را از ذره ای به ذره ی دیگر انتقال می دهد  



  5 – موجهای الكترومغناطیسی چه نوع موجهایی هستند؟

موجهایی هستند كه از بسامد بسیار بالا تا بسامد پایین را شامل می شوند.  



  6 – موجهای رادیوی كدامند؟

موجهای الكترومغناطیسی هستند كه طول موج بلند و بسامد بسیار پایین دارند.  



  7 – انسان در زمانهای قدیم از چه راههایی با هم ارتباط برقرار می كردند؟

بوسیله چاپارها – علامت دادن دود آتش – روشن و خاموش كردن چراغ