تبلیغات
حیوانات - علوم دوم راهنمایی
علوم دوم راهنمایی

علوم دوم راهنمایی


  فصل 3 – موج

كلمه ی موج را بسیار شنیده اید. با شنیدن این كلمه، معمولاً موج های دریا به یادتان می آید،‌اگر چه ممكن است موجهای صوتی، نورانی و رادیویی نیز برای شما نام آشنایی است. به حركتهای رفت و برگشتی مثل حركت آونگ، حركت نوسانی می گویند و جسم در حال نوسان را نوسانگر می نامند.



  دوره یا زمان یك نوسان :

در حركت نوسانی به مدت زمانی كه طول می كشد تا نوسانگر یك نوسان انجام دهد، دوره می گوئیم. دوره با نماد T نشان داده می شود. برای مثال اگر یك بار حركت رفت و برگشت فنر 2 ثانیه طول بكشد، می گوئیم دوره فنر، یعنی زمان یك نوسان فنر 2 ثانیه است. هر چه نوسانگری تندتر نوسان كند، زمان هر نوسان آن كوتاه تر می شود.برای مثال اگر وزنه ی آویخته شده به فنر جرم كمتری داشته باشد، این نوسانگر تندتر نوسان می كند و دوره نوسان آن كمتر می شود.  



  بسامد یا فركانس :

به تعداد نوسان هایی كه یك نوسانگر در مدت یك ثانیه انجام می دهد، بسامد یا فركانس می گویند. بسامد را با نماد F نشان می دهند. هر چه نوسانگری تندتر نوسان كند، بسامد نوسان آن بیشتر است. برای مثال بسامد بال زدن مگس از كبوتر بسیار بیشتر است. به این ترتیب می توان نتیجه گرفت كه با تندتر شدن نوسان،‌زمان هر نوسان كم تر وبسامد آن بیشتر می شود. یكای بسامد، هرتز است. مثلاً اگر نوسانگری در هر ثانیه 10 ثانیه انجام دهد، فركانس نوسان آن 10 هرتز است.  



  تولید موج :

اگر سنگ كوچكی را در آب آرام استخر یا بركه ای بیاندازید، در محل برخورد با آب، دایره ای تشكیل می شود كه شعاع آن به تدریج افزایش می یابد. به عبارت دیگر در سطح آب «تك موجی» تشكیل می شود كه به صورت دایره به همه ی جهت ها منتشر می شود.

 

آیا تا به حال تماشاچیان فوتبال را مشاهده كرده اید كه موج ایجاد كرده اند؟ حلقه های فنر نیز مانند تماشاچیانی كه موج می سازند، عمل می كنند. حلقه های فنر در مكان خود حركت نوسانی انجام می دهند بدون آنكه از محلی به محل دیگر منتقل شوند.
موج های سطح آب نیز به همین ترتیب ایجاد می شوند. یعنی ذرات آب، بدون آن كه منتقل می شوند. در جای خود بالا و پایین می روند و در سطح آب تغییر شكلی ایجاد می كنند كه همان موج است.
جابه جایی موج در یك محیط را انتشار موج می نامیم. وقتی موجب در یك محیط ،‌مثلاً در سطح آب یا در طول فنر،‌منتشر می شود. به هر ذره از محیط كه می رسد،‌آن ذره را وادار به حركت نوسانی می كند. بدون آن كه ذره ،‌همراه موج،‌از جایی به جای دیگر انتقال یابد.

 



  مشاهده كنید ص 43
در ظرف نسبتاً بزرگی آب ریخته و روی آن توپ سبكی و كوچكی را قرار دهید. بعد از آن كه آب و توپ به حالت سكون درآمدند، با انگشت خود ضربه های متوالی،‌در راستای عمود بر سطح آب وارد كنید و حركت توپ را مشاهده كنید.
الف) آیا توپ در راستای افقی در سطح آب جابه جا می شود؟ آیا به شما نزدیك می شود یا از شما دور می شود؟
ب) آیا توپ در راستای عمودی بالا و پایین می رود؟

الف- توپ در راستای افقی جابجا نمی شود و فاصله آن از دست ما ثابت می ماند.
ب – در راستای قائم توپ بالا و پائین می رود یعنی وقتی موج به توپ می رسد آن را وادار به نوسان می كند.
 



  مشخصات موج :

موج در هر محیط ، با سرعت معینی منتشر می شود كه به آن سرعت انتشار می گوئیم .
سرعت انتشار موج در یك محیط به جنس و دیگر مشخصات آن محیط بستگی دارد. مثلاً سرعت انتشار موج بر سطح آب حدود 5 متر بر ثانیه است. همچنین یكی از مشخصات موج بسامد آن است. برای ایجاد دو محیط، مثلاً در آب، باید با بسامد معینی به یك نقطه از سطح آب ضربه های متوالی وارد كنیم. یا در فنر باید یك سرفنر را با بسامدی به نوسان درآوریم. به جسمی كه در یك محیط ایجاد می كند، چشمه موج گفته می شود. مثلاً بلندگوی رادیو كه در حال پخش صورت است، یك چشمه ی موج است.
مشخصه های دیگر موج ،‌طول موج نام دارد. اگر بر سطح آب، ضربه های پی در پی و منظمی وارد كنیم، قطاری از امواج تولید می شود كه فاصله ی هر دو برجستگی (قله موج) پیاپی یا فاصله ی هر دو فرورفتگی (قعر موج) پیاپی را طول موج می نامند.

 


  موج و انرژی

موج با خود انرژی حمل می كند. یعنی با حركت خود،‌انرژی را از ذره ای به ذره ی دیگر انتقال می دهد. به بیان دیگر، ذره های محیط با حركت نوسانی خود، انرژی را از ذره ای به ذره ای دیگر در محیط پیش می برند. در فعالیت توپ و آب، وقتی موج به توپ می رسد، آن را روی بالا و پایین می برد، یعنی حركت توپ به این دلیل است كه موج در هنگام رسیدن به توپ، به آن انرژی منتقل می كند.